ประวัติจังหวัดแพร่

จังหวัด แพร่  สร้างขึ้นประมาณพุทธศตวรรษที่ 12  มีชื่อเรียกกันหลายชื่อ  คือ  “พลนคร  เมืองพล  เมืองแพล”  ในสมัยขอมเรืองอำนาจระหว่างปี  พ.ศ.  1470 - 1560  พระนางจามเทวีเข้าครอบครองดินแดนตลอดแคว้นล้านนา  โดยเปลี่ยนชื่อเป็น  “โกศรีนคร”  หรือ  “เวียงโกศรี”  ซึ่งแปลว่าผ้าแพร  นับแต่นั้นมาก็มีผู้ครอบครองนครสืบต่อกันมาจนถึง  พ.ศ.  2445  ในสมัยรัชกาลที่  5  แห่งกรุงรัตนโกสินทร์  จึงได้เปลี่ยนแปลงการปกครอง  มีเจ้าพิริยเทพวงศ์อุดรเป็นเจ้าผู้ครอบครองนครกำกับโดยข้าหลวง  ซึ่งโปรดเกล้าฯ ให้พระยาไชยบูรณ์  เป็นข้าหลวงคนแรก  ต่อมาพวกเงี้ยวได้ก่อการกบฏขึ้นโดยยึดสถานีตำรวจ  ศาลากลาง  ปล้นเงินคลังและปล่อยนักโทษออกจากคุก  พระยาไชยบูรณ์ถูกพวกเงี้ยวจับตัวและบังคับให้ยกเมืองให้  แต่พระยาไชยบูรณ์ไม่ยินยอมจึงถูกจับประหารชีวิต  เมื่อความทราบถึงในหลวงรัชกาลที่  5  จึงโปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพระยาสุรศักดิ์มนตรี (เจิม  แสงชูโต)  นำทัพหลวงเข้าปราบปรามพวกเงี้ยวจนราบคาบ  เจ้าพิริยเทพวงศ์อุดรเกรงพระราชอาญาจึงหนีไปอยู่ที่เมืองหลวงพระบาง  นับแต่นั้นมาก็ไม่มีเจ้าผู้ครองนครอีกเลย